In de Zaanstreek werken vier scholen samen met de gemeente aan een pilotproject om schoolaanwezigheid te vergroten. We spreken hierover met Lieke Visser-Kerssens, teammanager leerplicht bij het Jongerenloket Zaanstad, en Pjotr Neering, directeur van het Zuiderzee College.
Focus op aanwezigheid
Schoolaanwezigheid is belangrijk om iedere leerling de kans te geven op ontwikkeling. Pjotr: “Als leerlingen er zijn, kunnen ze leren en meedoen in het groepsproces.”
Lieke: “We focussen niet meer op thuiszitten, maar op aanwezigheid. Elke dag dat een leerling aanwezig is, telt echt. Daarom nemen we een preventieve leerplichtambtenaar aan. Die gaat zich richten op het voorkomen van verzuim en het stimuleren van aanwezigheid. Met aandacht voor vroege signalering en advies aan scholen. In de pilot testen en ontwikkelen we nieuwe werkwijzen.”
Pjotr: “Je benadrukt het gewenste gedrag. Voor sommige leerlingen is aanwezig zijn op school niet normaal. Als school moet je proberen: hé, daar wil ik zijn. Iedereen wil gezien worden.”
Samen met ouders
Lieke: “Er staan nu veel meer partijen om een school heen. We hebben de intentie om ouders vroeg te betrekken. Een leerling valt niet ineens uit; het begint vaak met te laat komen of veel ziekmeldingen.”
Pjotr: “Wij kijken niet alleen naar cijfers of naar wat slecht gaat, maar ook naar wat goed gaat. We zeggen: uw kind kan heel goed samenwerken, dat gaan we verder ontwikkelen. Zo raken ouders meer betrokken.”
Lieke: “Vroeger werd er over leerlingen gepraat. Nu praten we met ouders en leerlingen. De stem van de leerling wordt gehoord. Dat is echt een groot verschil.”
De weerbarstige praktijk
“We werken hard samen aan een systeem waarin school, gemeente en partners nog nauwer samenwerken, verzuim vroeg signaleren en ouders actief betrekken,” vertelt Lieke.
Het betrekken van ouders lukt echter niet altijd. Pjotr: “Sommige ouders hebben we nog nooit gezien voor een gesprek op school. Hoe krijg je die ouders aan tafel? Veel ouders vechten om hun hoofd boven water te houden. En toch ook: als ik de thuissituatie van sommige van onze leerlingen zie, vind ik dat we blij moeten zijn dat het grootste gedeelte er gewoon is, lessen volgt en probeert er wat van te maken.”
Oorzaken
Problemen thuis, pesten of het aantrekkelijker vinden van ‘buiten’ (geld verdienen) zijn bekende oorzaken waarom leerlingen niet op school zijn, vertelt Lieke. Pjotr geeft aan dat sommige leerlingen die van de havo overstappen naar het vmbo school onderschatten. “Ze denken: dat ga ik met twee vingers in mijn neus doen. Maar dan blijkt dat ze ook moeten leren. Bovendien is niet elke leerling geschikt voor het standaard klaslokaal; sommigen hebben een hele andere manier van leren nodig.”
Kleine dingen, groot verschil
Soms zit de oplossing in kleine dingen. Lieke: “Ik weet van een leerling die door zijn mentor werd gebeld in de ochtend om op tijd te komen. Dat had een positief effect.” Pjotr: “Ik maakte ooit met een leerling de afspraak: als jij in een maand tijd maar drie keer te laat komt, dan gaan we naar de McDonald’s. Hij kwam voortaan op tijd. En hier op school kijken we welke klassen het meest aanwezig zijn. Om te laten weten: we vinden het belangrijk dat je er bent.”
Cultuurverandering en samenwerking met gemeente
In 2012 is het passend onderwijs ingevoerd. Pjotr: “Als we schoolaanwezigheid willen verbeteren, is er bijna een cultuurverandering nodig. Docenten moeten meer pedagogisch onderlegd zijn. Tijdens de lerarenopleiding ligt de focus vaak op vakkennis, niet op pedagogiek. Daar komt nu pas langzaam verandering in.”
Lieke geeft aan dat er voorheen veel afstand was tussen onderwijs en gemeente. “Nu werken alle partijen nauwer samen, dankzij samenwerkingsverbanden en GGD. Scholen in een bepaald gebied zijn gekoppeld aan jeugdteams en leerplichtambtenaren. Met data-analyse en nauwer contact zoeken we: wat werkt waar?”
Een leerling die lange tijd thuis zat, vond dankzij samenwerking met mbo-instellingen weer zijn weg terug naar school. Lieke: “We hebben toen met het mbo gekeken: ‘wat kan er dan wel?’ Dat was niet de route van die leerling, maar hij is doorgestroomd en startte dit schooljaar.”
Vroeg signaleren is winst
Ondanks de uitdagingen gaat er ook al veel goed. Pjotr: “Als leerlingen merken dat ze serieus worden genomen, presteren ze beter en vallen ze minder uit.” Lieke: “Het gaat erom dat leerlingen aanwezig zijn en betrokken raken. Niet alleen bij de schoolse zaken maar ook voor de sociale ontwikkeling. Alles wat daar aan bijdraagt, zoals ouders erbij betrekken of vroeg signaleren, is winst.”
Meer over Zaanse aanpak schoolaanwezigheid
